Werkgroep bindt strijd aan met pesticiden in de Peel

Intensivering landbouw in 50 jaar

Op de grens van Noord-Brabant en Limburg ligt het (deels afgegraven) hoogveengebied de Peel, een belangrijk broedgebied voor veel vogelsoorten. In de trektijd zijn er geregeld kraanvogels te zien. In de jaren zeventig werd het gebied rondom de Peel nog gekenmerkt door kleine boerenbedrijfjes met beperkte aantallen dieren. Edwin Saanen bracht er zijn jeugd door. Hij herinnert zich die kleine boerderijen van de tijd dat hij als kind bij vriendjes ging spelen, of meehielp met hooien. Vanaf de jaren tachtig intensiveerde de landbouw, en maakten kleine boerderijen plaats voor megastallen. Deze vergaande intensivering werd steeds zorgwekkender voor de leefomgeving – door geur en fijnstof – en de kwetsbare natuur in de Peel.

Toen Edwin, na wat jaren weggeweest te zijn, weer in een Peeldorp kwam wonen, zag hij hoe het buitengebied was verworden tot een stallenlandschap vol eentonige percelen – funest voor de kwaliteit van Natuur, de biodiversiteit, het landschap, de bodem en het water. Daarom sloten Edwin en zijn vrouw zich in 2022 aan bij de Werkgroep Behoud de Peel (WBdP), die zich inzet om het Peelgebied te beschermen.

Bedreigingen van buitenaf

WBdP is al vanaf 1978 actief. Een vroeg succes was het stoppen van afgraving en ontwatering in de Deurnese Peel, zodat het hoogveen – bijzondere Nederlandse natuur – daar behouden bleef. Nu zijn de Peelgebieden behoorlijk goed beschermd. Landbouwpercelen en stallen liggen echter soms dicht tegen de Peel aan, waardoor problemen ontstaan met grondwateronttrekking en stikstof. Uit de zorgen daarover kwam een van de grootste successen van WBdP voort: de PAS-uitspraak in 2019. De werkgroep is dus bekend met het voeren van rechtszaken: "Praten met de bevoegde gezagen is prima en noodzakelijk, maar een gemeente of provincie vraagt je pas serieus aan tafel als je ertoe doet. En dat is vaak pas zo, als je ook bereid bent om gerechtelijke stappen te ondernemen. Die leiden bovendien regelmatig tot media-aandacht, waardoor mensen sneller in beweging komen", aldus Edwin.

Van de regen in de drup: minder stikstof, meer pesticiden

Naast een teveel aan stikstof en verdroging is er een derde bedreiging in de vorm van pesticiden. Edwin: "Door opkoopregelingen stoppen veel (melk)veehouders. Dat geeft minder stikstofuitstoot. Maar ook deze medaille heeft twee zijden. De stoppende boer levert stikstofrechten in, maar de grond houdt hij in bezit, waarna die vaak gebruikt wordt voor intensieve akkerbouw. Of verpacht wordt aan een teler van lelies of andere sierteelten. Bij intensieve vormen van landbouw worden grote hoeveelheden pesticiden gebruikt. Zo komen we van de regen in de drup. Daarom pleiten we voor ruime overgangszones rondom de Peelgebieden, met alleen ruimte voor extensieve vormen van melkveehouderij en akkerbouw, die een positieve bijdrage leveren aan behoud en herstel van die gebieden."

Pesticiden in Natura 2000-gebied

In 2023 organiseerde Advocaat van de Aarde een bijeenkomst over burgers die naar de rechter stappen. Zo kwam WBdP in aanraking met die stichting en haar netwerk, waaronder het burgerinitiatief Meten=Weten. Het idee ontstond om in het Peelgebied een pesticidenonderzoek te doen, zoals Meten=Weten eerder deed voor andere natuurgebieden. Met als vraag: welke pesticiden zien we terug binnen Natura 2000-gebieden? Hiervoor werd eikenbladonderzoek gebruikt, omdat pesticiden zich op eikenblad vrij gemakkelijk hechten. Edwin: "In oktober 2024 hebben we in de Natura 2000-Peelgebieden eikenbladmonsters genomen en laten onderzoeken op bijna zevenhonderd bestrijdingsmiddelen. Het zorgwekkende rapport toont dat over de Peel een 'deken van landbouwpesticiden' ligt. Omdat eikenbladonderzoek prijzig is vroegen we Advocaat van de Aarde om financiële steun, en die kregen we."

Onwillige, trage overheden

"Met ondersteuning van Meten=Weten namen we vervolgens juridische stappen. Wij konden daarbij gebruikmaken van hun kennis, netwerk en jarenlange ervaring op het gebied van pesticiden", vertelt Edwin. WBdP heeft begin 2025 handhavingsverzoeken bij de betrokken provincies ingediend. Noord-Brabant heeft daarop nog steeds geen besluit genomen, zodat WBdP de rechtbank heeft verzocht de provincie daartoe te dwingen. De provincie Limburg heeft het handhavingsverzoek afgewezen, maar dat is voor WBdP onacceptabel. Omdat de provincie hierbij ingaat tegen zowel een uitspraak van de Raad van State als Europese wet- en regelgeving, heeft WBdP bezwaar aangetekend tegen die beslissing. Beide procedures worden financieel ondersteund door Advocaat van de Aarde.

Toekomstperspectief

Edwin hoopt dat meer mensen durven op te komen voor hun leefomgeving: "Bij lokale groepen zie ik vaak dat mensen daar moeite mee hebben. In dorpen hebben veel inwoners wel een kennis, buurvrouw of neef die een boerenbedrijf heeft. Dat maakt het moeilijk. Vanuit de agrarische sector wordt regelmatig op emotie ingespeeld: "Jouw opkomen voor schone lucht of minder stank, gaat ten koste van mijn toekomstperspectief." Toch denk ik: kom ertegen in actie, wanneer er dingen gebeuren die niet pluis zijn voor je eigen leefomgeving of natuur. Boeren komen namelijk ook op voor hun belangen, vaak gesteund door het grote geld van de sector. En wees niet bang voor tegenslag. Ik zie dagelijks dat overheden op allerlei manieren proberen ons het bos in te sturen. Blijf dan vooral doorgaan. Zoek steun en advies bij andere groepen en stap waar nodig naar de rechter."

Samen sterker

Om de Basiskwaliteit Natuur in stad en landschap te realiseren, bundelen Advocaat van de Aarde en Groene Bondgenoten hun krachten. Groene Bondgenoten brengt vrijwilligers en lokale initiatieven met elkaar in verbinding, biedt kennis en praktische hulpmiddelen voor een grotere impact. Advocaat van de Aarde versterkt deze gezamenlijke inzet, daar waar nodig, met juridische acties om natuur en leefomgeving beter te beschermen.

Tekst: Hendrik Gringhuis en anderen, Advocaat van de Aarde
Beeld: Jan van de Kam (leadfoto: de Peel); Werkgroep Behoud de Peel